Dýralækningastofa Helgu Finnsdóttur

Sæðisbanki hefur verið opnaður á Dýralækningastofu Helgu Finnsdóttur í Skipasundi og þar sem boðið er upp á geymslu á frystu hundasæði til lengri eða skemmri tíma sem og sæðingu með frystu sæði.

Með frystingu sæðis er unnt að geyma erfðaefni hunds um árabil og nýta eiginleika hans og kosti í ræktunarskyni þó hann sé ekki á staðnum og jafnvel dauður!

Ekki þarf mörg strá í hvert skipti sem sætt er

Litlir hundastofnarnir, eins og hér á landi, setja ræktuninni ákveðnar skorður. Með frystu sæði er hins vegar mögulegt að fá til landsins erfðaefni beztu hunda sem völ er á hverju sinni; hunda sem eru heilbrigðir, hafa sýnt og sannað ræktunargildi sitt en eru sjaldnast sjálfir falir.

Innflutningur á (frosnu) sæði er afar góður valkostur ræktunarlega séð. Þó honum fylgi nokkur kostnaður er hann mun lægri en kostnaðurinn við innflutning á “lifandi” hundi, því ofan á kaupverðið bætist kostnaður vegna einangrunardvalarinnar. Sé hundurinn keyptur sem undaneldisdýr getur verið erfitt að sjá fyrir ræktunargildi hans hafi hann ekki þegar sannað sig á því sviði fyrir innflutninginn, en því miður hafa verið dæmi þess, þegar á hólminn er komið, að innfluttur  hundur hafi ekki nýtzt sem skyldi.

Fyrstu tilraunir með frystingu á hundasæði áttu sér stað á 6. áratug síðustu aldar, en það var ekki fyrr en árið 1969 sem fyrstu hvolparnir sem getnir voru með frystu sæði litu dagsins ljós í Bandaríkjunum.

Geymsla

Frosið sæði í er geymt í 196°C frosti

Sæðið er geymt í fljótandi köfnunarefni í þar til gerðum kút við - 196°C.  Ekki er vitað hve lengi er unnt að geyma frosið sæðið, svo það sé nothæft, en talið að það geti geymst um árabil og jafnvel áratugi!

Vottorð og leyfi fyrir innflutningi sæðisins

Til að geta flutt frosið sæði til landsins þarf leyfi yfirvalda, þ.e. sjávar- og landbúnaðarráðuneytis, en innflutningur þess er óheimill nema að fengnu leyfi sjávar- og landbúnaðarráðherra og uppfylltum skilyrðum reglugerðar nr. 935/2004 um innflutning gæludýra og hundasæðis.

Mikilvægt er að huga snemma að þeim kröfum sem gerðar eru um bólusetningar, blóðsýni o.fl. þar sem tiltekinn tími þarf að líða frá því að bólusett er og þar til taka má sæði úr hundinum til innflutnings og sérstaklega að öll eyðublöð séu rétt útfyllt af þar til bærum aðilum, ella er hætta á að sæðið komist ekki inn í landið.

Móttaka sæðis

Við innflutning sæðis tekur héraðsdýralæknirinn í Gullbringu– og Kjósarsýslu við því og yfirfer  meðfylgjandi gögn. Ekki verður tekið við sæði til geymslu nema því fylgi vottorð héraðsdýralæknis að öll tilskilin leyfi og gögn hafi verið í lagi.

Kostnaður

Kostnaður við geymslu, móttöku og afhendingu sæðis er samkvæmt gjaldskrá Dýralækningastofu Helgu Finnsdóttur.

Tryggingar

Sérhver sæðisskammtur er tryggður gegn þjófnaði, vatnstjóni og innbroti, en ekki gegn skemmdum eða óhöppum af öðrum ástæðum.

Verðmæti erfðaefnisins (sæðisins) getum við hins vegar ekki  tryggt og er það alfarið á ábyrgð eigandans að tryggja það eða ekki.

Skilmálar

Við móttöku sæðisins gerir Dýralækningastofa Helgu Finnsdóttur og eigandi sæðisins með sér samning þar sem m.a. fram kemur magn sæðis, þ.e. fjöldi stráa, ábyrgð geymsluaðilans og skuldbinding eigandans.

Sæðing með innfluttu sæði – tilkynningarskylda!

Einungis dýralæknum með starfsleyfi á Íslandi er heimilt að sæða tíkur með innfluttu sæði. Tíkur sem sæddar hafa verið með innfluttu sæði er óheimilt að para á sama gangmáli.

Dýralæknir sem sæðir tík með innfluttu sæði skal tilkynna um það til yfirdýralæknis. Láti tíkin fóstrum, eða veikist eftir sæðingu eða á meðgöngu, skal eigandi tilkynna það viðkomandi héraðsdýralækni. Fóstur og fylgjur eftir fósturlát skal varðveita og þeim komið til héraðsdýralæknis til rannsóknar.

Strá eða pillur (pellets)?

Mismunandi aðferðir eru til við frystingu sæðis og er algengast að það sé fryst í svokölluðum stráum sem eru örmjó rör og er hvert strá merkt með skráningarnúmeri hundsins, tegund og dagsetningu frystingarinnar og inniheldur hvert strá 0.5 ml sæðis með um 75 - 100 milljónir sáðfruma.

Hvert strá er merkt með nákvæmum upplýsingum

Önnur aðferð við frystingu sæðis er að frysta það í í litlum pillum (nánast eins og ópal), en þær eru mun fyrirferðarmeiri en stráin í geymslu, vandasamari í uppþíðingu og svo er ekki hægt að merkja hverja “pillu” sérstaklega (gætu ruglast…).

Þeir sem huga á innflutning sæðis eru hvattir til að biðja sérstaklega um að sæðið sé fryst í stráum!

Hvenær er sætt?

Leghálsinn er ekki alltaf aðgengilegur - og þarf mikla þjálfun til að komast inn í legið

Sæðing með frosnu sæði er vandasöm og krefst mun meiri nákvæmni en þegar sætt er með fersku sæði. Vegna þeirrar meðhöndlunar sem sáðfrumurnar hafa fengið við frystinguna, eru þær skammlífari en ella og eigi að vera von um árangur verða þær að komast beint inn í legið. Það er gert með til þess gerðu áhaldi sem er þrætt í gegn um leghálsinn.

Tíkin verður einnig að vera á hárréttum tíma á lóðaríinu og til að ákvarða hvenær eigi að sæða, verður að fylgjast nákvæmlega með hvenær egglosið á sér stað. Það er gert með nákvæmri mælingu á prógesterónhormóni í blóði og svo nákvæm mæling  er einungis möguleg á rannsóknarstofum.

Hér á stofunni hefur alltaf verið sætt beint í gegnum legháls, hvort heldur sæðið er frosið eða ferskt. Það krefst mikillar þjálfunar, því leghálsinn er þröngur og snúinn og stundum getur það einfaldlega verið illmögulegt að komast inn í legið.

Þessi aðferð er talin sú bezta þó erfið sé. Aðferðir eins og að koma sæðinu fyrir í legi með skurðaðgerð getur verið bæði streituvaldandi og áhættusamt fyrir tíkina og notkun á ómsjá krefst mikillar þjálfunar.

Hér á stofunni er alltaf sætt beint í leg án skurðaðgerðar

Árangur

Árangur af sæðingu með frosnu sæði er lakari en með sæðingu með fersku sæði (– og auðvitað við eðlilega pörun), en getnaður í 60% tilfella er talinn vel viðunandi árangur. Ástæðan er sú að sæðisfrumur sem hafa verið frystar eru mun ,,latari” en ferskra sáðfruma og líftími þeirra skemmri en fyrir frystingu. En aðrir þættir eiga auðvitað einnig þátt í hvernig til tekst og má þar helzt nefna aldur tíkarinnar, réttan tíma, að sæðið sé sett inn í leg og svo auðvitað gæði sæðisins, en sæði hunds sem er 2ja – 5 ára er allajafna betra en sæði frá eldri hundi og er þar af leiðandi líka lífsseigara.

Árangurinn með sæðingu með frosnu sæði hefur verið allgóður og vonumst við auðvitað til að svo verði áfram!

Hér má sjá tvær eðaltíkur sem eru árangur af vel heppuðum sæðingum með frystu sæði.

Depla fædd í júlí 2007

Milla fædd í desember 2007